Gmina Sadki

PROMOCJA

Herb Gminy Sadki   Symbolika herbu jest ściśle związana z historią okolic. Złota korona przypomina o tym, że już od czasów panowania Bolesława Chrobrego Sadki były wsią królewską. Pastorał wiąże się z legendą o św. Wojciechu. Głosi ona, że orszak z ciałem zamordowanego biskupa w drodze do Gniezna na jedną noc zatrzymał się na wzgórzu sadkowskim, na którym dziś wznosi się kościół. Wiosło to część herbu "Łodzia", należącego do rodu Bnińskich, którzy posiadali okoliczne wsie, np. Samostrzel, Bnin, Jadwiżyn. Czerwone jabłko przypomina jedną z hipotez pochodzenia nazwy pochodzenia nazwy osady. Te cztery elementy umieszczone zostały na zielonym tle, które symbolizuje rolniczy charakter gminy. Pomysłodawcą herbu jest ksiądz Alojzy Święciochowski, proboszcz parafii Sadki w latach 1973 - 1980. Ostateczny kształt nadał mu plastyk Grzegorz Górnikiewicz. Herb ten stał się oficjalnym symbolem Gminy Sadki  w listopadzie 1997 roku.   Źródło inf. : http://www.sadki.home.pl/historia/index.htm pobierz   Prezentacja Urzędu Gminy Sadki

Logo   pobierz                               Plakat Gminy Sadki

Gmina Sadki

Charakterystyka

Gmina Sadki leży w środkowo - zachodniej części województwa kujawsko - pomorskiego, w powiecie nakielskim, bezpośrednio przy

drodze krajowej nr 10 stanowiącej główne połączenie między Szczecinem a Warszawą.

Od północnego zachodu graniczy z województwem wielkopolskim, gminą Wyrzysk i gminą Łobżenica, od północy z gminą Mrocza, od wschodu z gminą Nakło, a od południa wspólną granicę
z gminą Kcynia stanowi rzeka Noteć.

Całkowita powierzchnia Gminy Sadki wynosi 153,75 km², co stanowi 13,7% całkowitej powierzchni powiatu nakielskiego i 0,86% całkowitej powierzchni województwa. Obecnie gminę zamieszkuje ok. 7 tys. osób.
W jej skład wchodzi 17 miejscowości: Glinki, Machowo i Ostrówiec oraz sołectwa: Anieliny, Bnin, Broniewo, Dębionek, Dębowo, Jadwiżyn, Kraczki, Liszkówko, Łodzia, Mrozowo, Radzicz, Sadki, Samostrzel i Śmielin.

Przez Gminę przyływają trzy rzeki; prócz wspomnianej Noteci, Rokitka i Orla.
W Samostrzelu, Anielinach i Jadwiżynie znajdują się stacje kolejowe położone przy jednej z najstarszych linii kolejowych w Polsce, zbudowanej w czasach zaboru pruskiego w XIX wieku z Berlina do Bydgoszczy.

Natura 2000

Unia Europejska zaleciła utworzenie Europejskiej Sieci Ekologicznej Natura 2000. Sieć ta ma w założeniu pełnić kluczową rolę w ochronie róźnorodności biologicznej poprzez zabezpieczenie zagrożonych rodzajów siedlisk przyrodniczych oraz siedlisk zagrożonych i rzadkich gatunków roślin i zwierząt.
Południowa część Gminy Sadki znalazła się w sieci ekologicznej Natura 2000. Obszar ten istnieje pod nazwą Dolina Środkowej Noteci i Kanału Bydgoskiego. Chroniony obszar zajmuje na terenie gminy 3305,40 ha. Praktycznie ochrona obszaru w ramach sieci Natura 2000 nie wyklucza jego gospodarczego wykorzystania. Jednakże każdy plan lub przedsięwzięcie, które może
w istotny sposób oddziaływać na obiekt wchodzący w skład sieci musi podlegać ocenie oddziaływania jego skutków na ochronę obiektu. Ponadto utworzony został obszar Natura 2000 pod nazwą Dolina Noteci.

Środowisko Naturalne

Od wybrzeża Morza Bałtyckiego, przez równiny niżu środkowopolskiego po szczyty Tatr w Polsce bioróżnorodność jest doprawdy zadziwiająca. W województwie kujawsko - pomorskim, w powiecie nakielskim teren Doliny Noteci zachęca do obcowania z naturą. Gmina Sadki to miejsce równie szczególne.

Powierzchnia Gminy stanowi zalesiony obszar w 13,66%. Pod wzgledem administracyjnym lasy znajduja się
w obrębie 3 leśnictw: Borek, Glinki oraz Wybitowo. Charakteryzuja się znacznym rozdrobnieniem obszarowym oraz duzą róźnorodnością siedlisk leśnych. Dominującym typem siedliskowym jest las mieszany i las liściasty ze znacznym udziałem olesów.
Najwięcej, aż 48% drzewostanu stanowi sosna pospolita,
później dąb szypułkowy - 21%,
olsza czarna - 14%,
brzoza brodawkowata - 12%
oraz jesion wyniosły - 5%.
Wśród gatunków domieszkowych najliczniej występują: świerk pospolity, dąb bezszypułkowy, klon pospolity, klon jawor, buk pospolity, lipa drobnolistna, modrzew europejski, grab pospolity, topola oraz osika.
Na wilgotnej i próchnicznej glebie rozwija się bujne runo leśne.
Lasy gminy są ostoją licznie reprezentowanych tu gatunków zwierząt łownych; łoś, jeleń europejski, sarna, daniel, dzik, muflon, zając szarak, lis, jenot, piżmak amerykański i ptactwa; bażant łowny, kuropatwa, gęś gęgawa, kaczka krzyżówka, kulik wielki, rycyk, czajka, kszyk, krwawodziób, podróźniczek, bocian, żuraw, orzeł bielik, rybołów, orlik krzykliwy, kania ruda i czarna, myszołów, pustułka oraz sowa. Nad Notecią zadomowiły się bobry.

Prawdziwą Perłą Gminy Sadki jest utworzony w 1958 r. Rezerwat Przyrody Borek. Obszar ten o powierzchni 129,71 ha należy do sieci Natura 2000: Doliny Noteci oraz Doliny Środkowej Noteci i Kanału Bydgoskiego. Stanowi on unikalny fragment naturalnego lasu łęgowego - jesionowo - dębowo - olchowego w Dolinie Noteci, z grupą pomnikowych dębów szypułkowych, lipy, jesionu wyniosłego oraz wiązów.
Występuje w nim wiele gatunków roślin rzadkich i chronionych np.: lilia złotogłów, wawrzynek wilczełyko, przylaszczka, orlik pospolity i porzeczka czarna.
Przy odrobinie szczęścia można spotkać charakterystyczne dla naszego terenu zwierzęta.
W rezerwacie znajdują się także obszary bagienne. Jest to jeden z najcenniejszych obiektów przyrodniczych w województwie kujawsko - pomorskim.

Poruszając się z Sadek w kierunku Samostrzela znajduje się urokliwa aleja wysadzona różnorodnymi drzewami liściastymi, a w szczególności dorodnymi kasztanowcami. Równolegle do głównej alei przebiega trasa dla pieszych. Cały ten drogowy kompleks jest niezwykle atrakcyjny zwłaszcza wiosną i latem, będąc wdzięcznym miejscem dla spacerujących. Trasa przebiega również w pobliżu wejścia do rozległego parku samostrzelskiego. Atrakcją parku jest przede wszystkim rzeka Rokitka, tworząca malownicze meandry oraz strome zbocza.

W Bninie znajduje się jeden z większych pomników przyrody - rosnący dąb oraz stanowisko z wawrzynkiem wilczełyko. Ciekawe ukształtowanie terenu umożliwiło stworzenie ścieżki przyrodniczej przebiegającej przez okoliczne łąki i użytki leśne. Należy ona do Nadnoteckiego Obszaru Chronionego Krajobrazu, w obrębie którego leżą też: Jadwiżyn, Ostrówiec, Samostrzel, Anieliny i Łodzia. W okolicy możemy spotkać: wierzby, brzozę brodawkowatą, brzozę omszałą oraz olchę czarną.

Pośród tej zieleni na terenie gminy znajdują się szlaki rowerowe: Anieliny - Jadwiżyn i Dębowo - Broniewo oraz trasa Nordic Walking. Występują idealne miejsca do uprawiania sportu i rozwoju turystyki. Wielobarwne krajobrazy łąk i pól uprawnych tworzą niesamowite widoki o każdej porze roku. Przepływająca przez Radzicz rzeka Orla, która jest prawym dopływem Noteci zyskała już fanów pośród amatorów spływów kajakowych. Mieszkańcy natomiast aktywnie wypoczywają wybierając długie spacery lub przejażdźki rowerowe.

Dziedzictwo Kulturowe

Szczególną wartość stanowi dziedzictwo kuturowe. Zasoby kulturowe podnoszą atrakcyjność gminy, są także istotne dla rozwoju społeczno - gospodarczego, zwłaszcza w kontekście położenia na terenach o wysokich walorach krajobrazu przyrodniczego i kulturowego. Ze względu na rolniczy charakter gminy zabytki zlokalizowane na jej terenie to przede wszystkim: dawne majątki ziemskie, zespoły pałacowe i folwarczne, zabytki sakralne oraz w mniejszym stopniu zabytki
o odmiennym przeznaczeniu.
W naszej gminie znajduje się 5 obiektów nieruchomych wpisanych do rejestru Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków oraz 91 zabytków nieruchomych i 200 ruchomych wpisanych do ewidencji. Za zabytek o szczególnym znaczeniu dla dziedzictwa narodowego uznano chociażby Zespół Pałacowo – Parkowy
w Samostrzelu.

Samostrzel


Zespół Pałacowo - Parkowy to najciekawszy obiekt architektoniczny naszej gminy. Przyciąga on wszystkich mieszkańców oraz turystów. Niegdyś należał do rodu Bnińskich, wraz z miejscowościami takimi jak: Samostrzel, Bnin, Jadwiżyn, Łodzia i Anieliny wchodził w skład majątku rodziny.

Wzmianka o istnieniu dworu w Samostrzelu po raz pierwszy pojawiła się w źródłach w 1534 r. Był to dwór drewniany. Prawdopodobnie na miejscu tego dworu w 1749 r. Wojciech Bniński wybudował w Samostrzelu pałac murowany. W kolejnych latach dwór ulegał przebudowie. W 1825 r. Józef Bniński gruntownie przebudował pałac nadając budowli charakter klasycystyczny. Frontowa elewacja pałacu została ozdobiona portykiem ze schodami prowadzącymi z podjazdu ujętego zaokrąglonymi murkami oporowymi. Po obu stronach portyku umieszczone zostały dwie rzeźby kamienne w postaci sfinksów. Zmieniono także kompozycję parku na park krajobrazowy typu angielskiego. Część zachowanego do dziś drzewostanu pochodzi właśnie z tego założenia. Rezydencja samostrzelska za czasów Józefa Bnińskiego należała do czołowych w Wielkopolsce.

W 1880 r. Ignacy Bniński przeprowadził drugą przebudowę pałacu samostrzelskiego, wg projektu architekta F. Schwechtena. Pałac zyskał elementy neoklasycystyczne (przebudówka wschodnia z otwartą loggią na piętrze wspartą na pięciu kolumnach). Równoczesnie przekomponowany został park pałacowy. Jego projektantem był znany francuski teoretyk ogrodnictwa Edward Andre. Stworzył on połączenie parku
o charakterze krajobrazowym z wzorowanym na neorenesansowym. Na poszczególne tarasy prowadziły dwa symetryczne biegi schodów terenowych, których zwieńczenie stanowiły dwie pergole w narożnikach górnego tarasu, wsparte na kolumnach doryckich. W wysokim murze oporowym drugiego tarasu znajdowało się 8 nisz, w których umieszczone zostały kopie rzeźb antycznych przedstawiające muzy greckie.
Na wszystkich tarasach znajdowały się regularnie założone partery kwiatowe urozmaicone fontannami i roślinami egzotycznymi, wynoszonymi na okres letni
z oranżerii pałacowej.

Na przełomie XIX i XX w. rezydencja samostrzelska należała do przodujących na Krajnie. Gościli tu m.in. : w 1921 r. Józef Piłsudski. W późniejszych czasach: Ignacy Mościcki,
a jesienią 1937 r. przy okazji wielkich manewrów w okolicach Żnina również Edward Rydz - Śmigły. W latach trzydziestych kilkakrotnie odwiedził Samostrzel Jan Kiepura.
Na wieść o wybuchu wojny w 1939 r. hrabia Konstanty Bniński wywiózł część biblioteki, dzieła sztuki i ukrył zbiory.

We wrześniu 1939 r. rodzina Bnińskich opuściła majątek. Samostrzel zajęli Niemcy. Pałac został zdewastowany. Umieszczono w nim najpierw szkołę Hitlerjugend, a później szpital wojskowy. Po wyzwoleniu w 1945 r. majątek został rozparcelowany, a w 1948 r. w pałacu rozpoczęła działalność Szkoła Rolnicza przeniesiona tutaj z Olszewki. W 1987 r. pałac i budynki znajdujące się na jego terenie przejęła Sztuka Polska. Wszczęto prace remontowe. W 2004 r. pałac przejęła Agencja Mienia Wojskowego i Ministerstwo Obrony Narodowej z zamiarem utworzenia w nim bazy konferencyjno - wypoczynkowej wojsk Paktu Północno - Atlantyckiego. Obecnie ten cenny budynek stoi nieużytkowany i opustoszały.

Do naszych czasów zachowała sie również większa część dawnego folwarku.
Na uwagę zasługują m.in.: dawny browar i stajnia oraz budynki koloni mieszkalnej. Atrakcję stanowią również zabudowania dworca w Samostrzelu, który niegdyś tętnił życiem. Dzisiaj pociągi zatrzymują się
w tym miejscu tylko przejazdem.
W 1886 r. z inicjatywy rodziny Bnińskich zbudowano we wsi kaplicę przedpogrzebową. W okresie międzywojennym sporadycznie sprawowana była w niej liturgia mszy św. W latach 1983 - 1993 przeprowadzono remont kaplicy, w wyniku którego kaplica została znacznie powiekszona i przyjęła rolę kościoła pomocniczego parafii Sadki. Jej patronem jest św. Stanisław Kostka.

Sadki

Prawdziwą perłą architektury w Gminie Sadki jest Kościół parafialny p.w. św. Wojciecha w Sadkach.
Historia kościoła ma swój początek we wczesnym średniowieczu. Legenda głosi, że w tym miejscu,
za czasów Bolesława Chrobrego odpoczywał kondukt żałobny przewożący ciało św. Wojciecha z Prus
do Gniezna. Na pamiątkę tego wydarzenia pobudowano tam kościół.

Pierwsze miały konstrukcję drewnianą. Wiadomym jest, że w roku 1546/47 spłonął jeden z nich i wtedy Paweł Samostrzelski herbu Nałęcz zbudował kolejny, który służył wiernym do roku 1710. Najcenniejszym zabytkiem kościoła jest właśnie renesansowa płyta nagrobna tegoż fundatora, która jest wmurowana w ściane prezbiterium po lewej stronie głównego ołtarza.

W 1711 r. decyzją archidiakona Jezierskiego, oficjała kamieńskiego rozebrano świątynię, bowiem groziła zawaleniem.
Wtedy to z inicjatywy Piotra Bnińskiego - właściciela dóbr samostrzelskich podjęto budowę nowej świątyni, która przetrwała 38 lat.

Nową kartę historii kościoła p.w. św. Wojciecha zapisał ks. Wawrzyniec Brzeziński. Od dnia przybycia do Sadek; 6 lipca 1740 r. proboszcz Brzeziński dążył do wybudowania nowego murowanego kościoła. Prośby kierowane do króla Augusta III Sasa nie zostały rozpatrzone. Pomocy proboszczowi odmówił także starosta nakielski Jakub Działyński, mimo, że formalnie odpowiadał za stan techniczny kościołów w swoim starostwie.

Istniejący obecnie obiekt zbudowany został w latach 1748/60, a jego fundatorem był właściciel dóbr samostrzelskich Wojciech Bniński.
Sadkowski kościół wznosiło pięciu architektów: Merkier ze Szczecinka, Paweł Pilgram pochodzący z Czech (skończył sklepienie kościoła), Dawid Fecell, mgr Gottfried Obereich z Chojnic (dokończył budowę wieży, kaplicę świętego Krzyża, w której wystawił murowany ołtarz), Andrzej Sztychel z Bydgoszczy (w 1773 r. podpisał kontrakt na dokończenie budowy). Prace ciesielskie zlecone Janowi Buller z Sempelborga ukończono w 1755 roku.

Wnętrze świątyni w całości wykonano w stylu barokowym. Większość elementów wewnątrz kościoła wykonał snycerz Efrem Gerlach z Chełmna. Jego dziełem jest: ołtarz główny, kratki przy głównym ołtarzu, ambona z 1765 r., chrzcielnica i arkus, ołtarze boczne: Najświętszej Marii Panny i św. Jana Nepomucena. W 1765 r. zamontowano organy będące dziełem Wojciecha Olsztyńskiego z Bydgoszczy.
Najstarszym elementem wystroju kościoła w Sadkach jest wizerunek ukrzyżowanego Jezusa Chrystusa, który od pięciuset lat był w głównym ołtarzu klasztoru cystersów w Koronowie. Opat zakonu Stefan Chrząstowski na prośbę Anny Bnińskiej podarował tą figurę kościołowi w Sadkach w 1752 r.
Koszty budowy i wystroju wnętrza kościoła pokrywał fundator Wojciech Bniński, jego syn Konstanty, mieszkańcy Krajny i Wielkopolski. Oprócz datków pieniężnych na rzecz kościoła przekazywano wota. W 1798 r. wota te przekazano złotnikowi chojnickiemu Felszowi, który wykonał z nich monstrancję.

W latach 1772 - 1918 kiedy Rzeczpospolita była pod zaborami, kościół w Sadkach pełnił ważną funkcję w podtrzymywaniu tożsamości narodowej Polaków. Wśród zasłużonych na tym polu byli: ks. Stanisław Lemież - uczestnik powstania w 1848 r. zwany "starym kosynierem" oraz ks. Ludwik Robowski - organizator biblioteki parafialnej i kółek rolniczych.

W 1918 r. kiedy Polska odzyskała niepodlegołość, pracę duszpasterską w kościele pod wezwaniem św. Wojciecha w Sadkach pełnili: ks. Ludwik Robowski będący jednocześnie dziekanem nakielskim oraz ks. Leon Kaja, który w latach 1934 - 1939 był wydawcą Rocznika Parafialnego Parafii Sadkowskiej.
W okresie dwudziestolecia międzywojennego kościół parafialny w Sadkach pełnił ważną rolę kulturotwórczą. Wokół niego powstawały i funkcjonowały organizacje m.in.: Stowarzyszenie Młodzieży Polskiej i Stowarzyszenie Młodych Polek.
Nowy okres w dziejach kościoła zapoczątkował wybuch II wojny światowej 1 września 1939 r. Niemcy przystąpili do likwidowania "polskiego elementu przywódczego". Wśród skazanych na śmierć znalazł się proboszcz parafii ks. Leon Kaja. Wg informacji mieszkańców hitlerowcy w okresie okupacji skradli dwa dzwony oraz zniszczyli większość akt parafialnych. 
Okupacja hitlerowska zakończyła się w Sadkach wraz z ich wyzwoleniem, czyli 26 stycznia 1945 r. Z nastaniem niepodległości pracę duszpasterską w parafii pełnili: ks. Wiktor Kasprzak, ks. Ludwik Wzięch, ks. Józef Mecha, ks. Alojzy Święciochowski.

Charakterystyka miejscowości:

1. Anieliny
2. Bnin
3. Broniewo
4. Dębionek
5. Dębowo
6. Jadwiżyn
7. Kraczki
8. Liszkówko
9. Łodzia
10. Mrozowo
11. Radzicz
12. Sadki
13. Samostrzel
14. Śmielin

Znani i lubiani:

1. Agata Stachowiak

2. Kamil Pater

China Bass

Polish Moutains

Shots on Missisipi

The End Of The Road

Przewodnik rowerowy:

Przewodnik rowerowy po Gminie Sadki

Dolina Noteci w Gminie Sadki:

Honorowy Obywatel Gminy Sadki

Uchwała